(Кон претставата „Избирачка“ од Коста Трифковиќ во режија на Ива Милошевиќ, а во продукција на Народниот театар од Суботица, Србија. Гл. улоги: Миња Пековиќ, Милош Станквоиќ, Срѓан Секулиќ, Игор Грекса, Владимир Грбиќ)

Коста Трифковиќ е српски класик од деветнаесеттиот век, комедиограф кој ги пишуваш т.н. шеговити комедии и кој е еден од најпреведуваните писатели на српската книжевност. Познати се неговите комедии: Љубовно писмо, Честитка, Школскиот надзорник, Француско-пруската војна и Избирачка.

Темите во неговите комедии се мотивирани од народниот живот, од малограѓанската констелација која доживува волуминозна сатира во тоа време. Но, малограѓанштината не е појава која е типична за малите места, туку е социјален вирус кој подразбира голема неерудитивност и асоцијалност, особено во средини каде што семејствата стануваат материјално добростоечки и каде што интимните конструкции стануваат дел од јавниот живот. Така главните семејни институции и настани како што се бракот, раѓањата и смртта низ призмата на малограѓанските постапки и умисли стануваат еден вид на деструктивна околност чиј хуморен аспект е мотив за комедиографски дела кои пак, од друга страна би требало да делуваат поучно. Но, дали е тоа така? „Избирачка“ на Коста Трифковиќ зборува за хировите на младите девојки кои треба да го одберат својот животен сопатник и за влијанијата на средината при тој избор. „Избирачката“ на Трифковиќ е игрива комедија во која се анализираат афинитетите на младите дами, но и на машките примероци кои пак, од друга страна прават се за да се допаднат на девојките. Јазикот на Трифковиќ е лесен, но е многу артифициелен и се чини дека токму таа артифициелност во неговата фразеологија е иницијацијата на режисерката Ива Милошевиќ да направи една мошне чудна комедија чија основа е токму персифлажниот аспект на оваа комична конструкција. Имено, нејзината „Избирачка“ инсистира на типологијата на карактерите, на нивната сликовност и надворешно сценско обележје. Која е иновативноста и спецификата на овој режисерски приод? Ива Милошевиќ во својот режисерски дискурс обраќа внимание на претенциозноста на самите ликови, на она што значи „малограѓванска“ наместеност или изместеност од секојдневниот начин на општење. Во тоа милје се сокрива и хуморната подлога на оваа претстава. Врските меѓу ликоите во драматургијата на Трифковиќ се поместува во една друга арифициелизираност која по малку наликува на начинот на мислење на Роберт Вилсон. Тие се, всушност априорно обележени ликови кои „живеат“ на сцената во лушпата на својата типизација. Но, Ива Милошевиќ со таа типизиација создава еден свет на меморабилија кој плени со својата естетизираност најмногу заради актерските бравури. Оваа претстава има прекрасен конгломерат на карактери кои се наметнуваат во својот свет исто онака како што се наметнуваат и просците на пребирливата избирачка Малчика. Светот на граѓанскиот слој во тогашна Војводина, во тој китнест деветнаесетти век  во оваа претстава ја наметнува дилемата околу граѓанството и малограѓанстото, па така празната сцена во режисерската визура на Ива Милошевиќ се исполнува со акварелот на силните бои и тенденцијата на тогашната „граѓанска класа“ да ја сокрие својата неумешност и неавтентичност. Во таа игра на пренагласеност, оваа пртстава донесува сјајни актерски персоналитети, ликови доловени до последната црта на нивната топизација. Тука е пред се ликот на избирачката Малчика во брилјантната интерпретација на талентираната Миња Пековиќ, актерка која во оваа претстава покажа и еден друг дијапазон од оној во минатогодишната „Кусо петле“, една комика која ја наметнува со својата глазирана стаменост и наместеност на млада дама која го избира својот животен сопатник. Нејзината суптилна хуморност повремено се разрушува со пренагласените емотивни пасажи кои делуваат како бура од гротескни изливи зборувајќи за една комплексност и на изразната раскошност на оваа актерка, но и за нејзината артифициелизираност. Прекрасната креација на Миња Паковиќ е следена од одличниот трилинг на машки примероци во кои се истакнува младиот Тошица на Игор Грекса, лик кој од својата фрагилност и повлеченост прави бравура за паметење. Игор Грекса си сојата пластика потсетува на мало, несфатено човече што сака да се докаже пред младата девојка, но тоа тешко му поаѓа од рака. Грекса од овој навистина убаво напишан лик на Коста Трифковиќ прави комплексен лик кој со својата комичност и прецизност ќе остане во трајно сеќавање. Тука се наметнува и воздржаниот и истенчен мачо на Срѓан Секулиќ кој својот Штанцика со својот „хероизам“ го доведува до апсурд. Неговиот хумор е гласен и многу наметлив, а неговата херојска здржаност и исклучително деградиран дигнитет е извонредно донесен со големо чувство за актерско балансирање особено на физичките дејствија. Секако, физичките дејствија и кореографираната поставеност на повеќето ликови зборуваат токму за типологијата која тешко излегува од својата дводимензионираност, но нивната совршена вмреженост зборува за еден свет кој како да излегол од сивите и прашливи црно бели албуми од времето пред два века. Секако, тука импонираат и другите улоги како што се Милош Станковиќ (Соколовиќ), Весна Кљаиќ Ристовиќ (Јеца), Сузана Вуковиќ (Савета), Небојша Чолиќ (Тимиќ), Кристина Јаковлевиќ (Ката), Владимир Грбиќ (Бранко) и Зоран Бучевац (Јован). На скоро празната сцена која е осмислена од самата режисерка се распослала и колоритната костимографија на Марко Маросиук низ чии бои и шминка се согледува скоро целиот визуелен апостроф од времето чија автентичност е исцедена од жанровската одреденост на самата пиеса. Музиката на Владимир Пејковиќ со својата разиграност наведува на благ слепстик кој пак, од друга страна во колективните сцени на игрите доминира сјајната типизираност и прецизност на сценското движење коерографирано од Ирена Шаровиќ.

„Избирачка“ конечно зборува за една испруженост на рацете на тогашното благородништво чија ограниченост зборува дека за да се биде благородник и да се понесе со себе целата префинетост, треба да постои ерудитивност и некакво цивлизациско искуство. „Избирачка“ на Коста Трифковиќ освен тоа зборува за една недоумица која во друга жанровска одреденост станува фатална. Овој комедиограф секогаш своите пиеси ги завршува со среќен крај. Овде, во режисерското видување на Ива Милошевиќ тој среќен крај значи понатамошно пливање во валканите води на малограѓанштината, за едно слепило кое се чини дека не познава временски рамки, а кое, за жал, денес е се уште присутно во некоја позастрашувачка форма.

Рецензија на Сашо Огненовски